सरकारले कुवेतलगायत खाडी मुलुकमा घरेलु मजदुर पठाउन प्रतिबन्ध लगाएको छ । तर, एउटै राहदानीबाट दुईवटा भिसा बनाएर घरेलु मजदुरका रूपमा नेपाली युवतीहरूको तस्करी हुने गरेको छ ।
प्राप्त कागजपत्रअनुसार नेपाल र कुवेतमा देखाउन दुईथरी भिसा बनाएर पठाउने गरिएको छ । एउटा भिसा श्रम स्वीकृति प्राप्त गर्नका लागि बनाइएको देखिन्छ भने अर्को भिसा कामदारलाई उपलब्ध गराउन बनाइएको देखिन्छ । श्रम स्वीकृति प्राप्त गर्न दिइएको भिसामा कामको प्रकृति ‘घरेलु मजदुर’ उल्लेख गरिएको छैन, कुवेत जानुको उद्देश्य कम्पनीमा काम गर्ने उल्लेख गरिएको छ । रोजगारदाता कम्पनीको नाम पनि भिसामा प्रस्टसँग खुलाइएको छ । यसलाई आधार बनाएर कुवेतस्थित दुतावासले श्रम स्वीकृतिका लागि पत्र लेखेको छ, जसमा श्रम सहचारी हेमकुमार अधिकारीको हस्ताक्षर र दूतावासको छाप छ ।
तर, कुवेत पुगेपछि मजदुरलाई दिइने अर्को भिसामा भने प्रस्टसँग कामको प्रकृति ‘घरेलु मजदुर’ उल्लेख गरिएको छ । अरबी भाषामा उल्लेखित उक्त भिसा सबैले पढ्न सक्दैनन् । तस्करी गरिएका युवतीले कुवेत जाने क्रममा त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलस्थित अध्यागमन कार्यालयको चेकजाँचमा ‘घरेलु मजदुर’ उल्लेख नगरिएको भिसा देखाउँछन् र सजिलै कुवेत पुग्छन् । त्यहाँ पुगेलपछि अर्को भिसा प्रयोग गर्छन् र घरेलु मजदुरका रूपमा काममा लगाइन्छ ।
कामदार जान चाहने मुलुकस्थित नेपाली दूतावासले सिफारिस गरेपछि हामीले श्रम स्वीकृति दिने हो । यी व्यक्तिहरूको हकमा पनि त्यही भएको हो । कागजात हेर्दा दूतावासबाटै कैफियत भएको हो कि जस्तो देखिन्छ । यस विषयमा अध्ययन गर्न हामीले पटक–पटक सम्बन्धित निकायलाई भन्यौँ, तर सुनुवाइ भएको छैन ।
यसरी गैरकानुनी रुपमा कुवेत पुर्याइएका केही युवतीको विवरण प्राप्त भएको छ । तिमध्ये एक हुन्, सुनबर्सी– ५, मोरङकी आरतीकुमारी ऋषिदेव । ३० बैसाख ०८० मा उनको नाममा अंग्रेजी र अरबी भाषा उल्लेखित भिसा जारी भएको देखिन्छ । पिए १०६८७५८ नम्बरको राहदानीमा जारी भिसामा कम्पनीको नाम ‘मिस परेक्ट लाउन्ज सलुन एन्ड स्पा लेडिज ब्युटी’ उल्लेख छ । ‘हेयरड्रेसर’ काम तोकिएको छ । कुवेतस्थित नेपाली दूतावासले उनको श्रम स्वीकृति र उडान अनुमतिका लागि वैदेशिक रोजगार विभाग र अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलस्थित अध्यागमन कार्यालयलाई सिफारिसपत्र पठाएको छ । जसमा श्रम सहचारी अधिकारीको हस्ताक्षर र दूतावासको छाप छ ।
आरतीकुमार ऋषिदेवको त्यही नम्बरको राहदानीमा नाममा अर्को भिसा पनि जारी भएको छ । जसमा कामको प्रकृति ‘डोमेस्टिक वर्कर’ भनी उल्लेख गरिएको छ । भिसा भने अरबी भाषामा जारी भएको छ । जसमा कुवेतको आन्तरिक मामिला मन्त्रालयअन्तर्गतको ‘जेनरल डिपार्टमेन्ट अफ रेसिडेन्सी अफेयर्स’को छाप छ ।
त्यस्तै, शुद्धोदन गाउँपालिका– ७, रुपन्देहीकी रेस्मीकुमारी थारूको स्टेट अफ कुवेतको लेटरहेडमा जारी भएको भिसामा कम्पनीको नाम अल बेइक प्यालेस रेस्टुरेन्ट उल्लेख छ । राहदानी नम्बर पिए १२५८३४३ उल्लेखित भिसामा कामको प्रकृति ‘क्लिनर’ भनिएको छ । नेपाली दुतावासले श्रम स्वीकृति र उडान अनुमतिका लागि सिफारिस गरेको छ । तर, सोही नम्बरको राहदानीमा जारी भएको अर्को भिसामा कम्पनीको नाम उल्लेख छैन । तर, कामको प्रकृति ‘डोमेस्टिक वर्कर’ भनी उल्लेख गरिएको छ । कुवेती अन्तरिक मामिला मन्त्रालयअन्तर्गतको ‘जेनरल डिपार्टमेन्ट अफ रेसिडेन्सी अफेयर्स’को लेटरहेडमा जारी भिसामा डिपार्टमेन्टको छाप छ । भिसा अरबी भाषामा जारी भएको छ ।
कपिलवस्तु नगरपालिका– ९, कपिलवस्तुकी धनमाया आलेमगरको नाममा जारी स्टेट अफ कुवेतको लेटरहेडमा जारी भिसामा कम्पनीको नाम ‘मिस पर्फेक्ट लाउन्ज सलुन एन्ड स्पा फर लेडिज ब्युटी’ उल्लेख छ । कामको प्रकृति हेयरड्रेसर भनिएको छ । राहदानी नम्बर पिए ०६११८१५ मा जारी भिसाको प्रमाणीकरण १२ अप्रिल ०२३ मा गरिएको छ । अंग्रेजी र अरबी भाषामा भिसा जारी गरिएको छ । ‘जेनरल डिपार्टमेन्ट अफ रेसिडेन्सी अफेयर्स’ बाट धनमायाकै राहदानी नम्बरमा अरबी भाषामा उल्लेखित अर्को भिसा पनि जारी भएको छ । जसमा कामको प्रकृति ‘डोमेस्टिक वर्कर’ भनिएको छ ।
बाह्रदशी गाउँपालिका– ५, झापाकी वीरमाया लिम्बूको नाममा पनि दुईवटै भिसा जारी भएको छ । जसमध्ये स्टेट अफ कुवेतबाट जारी भिसामा कामको प्रकृति ‘क्लिनर’ भनिएको छ । तर, कुवेती आन्तरिक मामिला मन्त्रालय (मिनिस्ट्री अफ इन्टेरियर) अन्तर्गत ‘जेनरल डिपार्टमेन्ट अफ रेसिडेन्सी अफेयर्स’बाट जारी भिसामा भने ‘डोमेस्टिक वर्कर’ भनिएको छ ।
त्यस्तै, झापा नगरपालिका– २, सुदकबारीकी डोल्मादेवी राजवंशी, झापाकै बिर्तामोड नगरपालिका– ६, चारपानेकी मनिता मुर्मू, सुनसरीको धरान उपमहानगरपालिका– ५ की निता खड्का, दोलखाकी दिव्य थोकर, पर्साको ठोरी गाउँपालिका– ४ की आशा श्रेष्ठ र पाँचथरको तुम्वेवा– १ की सिर्जना तामाङको नाममा पनि दुईवटै भिसा जारी भएको छ । स्टेट अफ कुवेतबाट जारी भिसामा कामको प्रकृति क्लिनर, हेयरड्रेसर, भेन्डरलगायत उल्लेख छ । कुवेतस्थित नेपाली दुतावासले गरेको श्रम स्वीकृति र उडान अनुमतिको सिफारिसपत्रमा श्रम सहचारी हेमकुमार अधिकारीकै हस्ताक्षर छ । तर, कुवेती अन्तरिक मामिला मन्त्रालय (मिनिस्ट्री अफ इन्टेरियर) अन्तर्गत ‘जेनरल डिपार्टमेन्ट अफ रेसिडेन्सी अफेयर्स’बाट जारी भिसामा भने कामको प्रकृति ‘डोमेस्टिक वर्कर’ नै भनिएको छ ।
वैदेशिक रोजगार कार्यालय ताहाचलका प्रवक्ता मेघनाथ रिमालले कुवेतलगायत खाडी मुलुकमा घरेलु कामदार रूपमा पठाउने कार्य गैरकानुनी रहेको, तर त्यस्ता गतिविधि अझै पनि हुने गरेको देखाएको स्वीकार गरे । उनले भने, ‘कुवेतलगायत खाडी मुलुकमा डोमेस्टिक वर्करका रूपमा नेपाली कामदार पठाउने कार्य प्रतिबन्ध छ । कसैले पठाए त्यो गैरकानुनी ठहर्छ । तर, कागजात हेर्दा अझै पनि त्यस्ता गतिविधि भइरहेको देखियो । यस्तो कसरी हुन पुग्यो ? हामी अचम्मित भएका छौँ । यस विषयमा हामी आन्तरिक अध्ययन गर्छौँ ।’
कार्यालयका प्रवक्ता रिमालले भने, ‘कामदार जान चाहने मुलुकस्थित दूतावासले श्रम स्वीकृतिको सिफारिस गर्छ । त्यसैका आधारमा हामीले श्रम स्वीकृति दिने हो । यि व्यक्तिहरूको हकमा पनि त्यही भएको हो । यदि त्यसमा कैफियत भएको हो भने कुवेतस्थित दूतावासले जान्ने कुरा हो । किनकि दूतावासले सिफारिस गरेपछि हामीले श्रम स्वीकृति दिनैपर्छ । कागजात हेर्दा पनि उतैबाट कैफियत भएको हो कि जस्तो देखिन्छ । यस विषयमा अध्ययन गर्न हामीले पटक–पटक सम्बन्धित निकायलाई भन्यौँ, तर सुनुवाइ भएको छैन ।’
व्यक्तिगत श्रम स्वीकृतिका लागि सिफारिस गरिएको छैन : दुतावास
कुवेतस्थित नेपाली दूतावासकै संलग्नतामा घरेलु कामदारका रूपमा व्यक्तिगत श्रम स्वीकृतिका लागि सिफारिस गरिएको आशंका गरिएको छ । तर, दूतावासले त्यसलाई अस्वीकार गरेको छ ।
राजदूत घनश्याम लम्सालको अनुरोधमा केही युवतीको दुईथरी भिसालगायत डकुमेन्ट उपलब्ध गराइदिएपछि दूतावासका सूचना अधिकारी प्रेमराज गौतमले त्यस्तो सिफारिसपत्र जारी नभएको जवाफ फर्काएका छन् । उनले इमेलमार्फत पठाएको जवाफमा पर्साकी आशा श्रेष्ठ (राहदानी नम्बर १०९०४०४०) र मोरङकी आरतीकुमारी ऋषिदेव (राहदानी नम्बर १०६८७५८) को सिफारिस नभएको जनाएका छन् ।
‘कुवेतमा घरेलु मजदुरका रूपमा नेपाली मजदुर जान पाउँदैनन् । हामीकहाँ उपलब्ध कागजातमा आशा श्रेष्ठ, पर्सा (राहदानी नम्बर १०९०४०४०), आरतीकुमारी ऋषिदेव, मोरङ (राहदानी नम्बर १०६८७५८) को व्यक्तिगत श्रम स्वीकृति भिसा नम्बर १८/१७ मा कुवेतको कम्पनीमा काम गर्न आउने कामदारको सिफारिसपत्र यस दूतावासबाट जारी नगरिएको व्यहोरा अनुरोध छ,’ उनले जवाफ पठाएका छन् । – टेकराज थामी/नयाँ पत्रिका
